Narzynka - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Na zdjęciu: Narzynka M5x0,8 – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest narzynka?

Narzynka to narzędzie skrawające do wykonywania gwintów zewnętrznych na prętach, śrubach i rurach. Jest odpowiednikiem gwintownika, który nacina gwint wewnątrz otworu. Spotyka się też nazwy nacinak do gwintów, narzynka do śrub, a niekiedy – nieprecyzyjnie – gwintownik zewnętrzny. Typowa narzynka ma kształt krążka z gwintowanym otworem przeciętym kilkoma rowkami wiórowymi, które tworzą krawędzie tnące i odprowadzają wióry.

Narzynkę obraca się w oprawce z dwoma ramionami (pokrętle do narzynek), nakręcając ją na pręt o odpowiednio dobranej średnicy.

Do czego służy narzynka?

wykonywanie gwintów na prętach i szpilkach,
naprawa uszkodzonych gwintów śrub i trzpieni,
przedłużanie gwintu na śrubie,
gwintowanie końców rur gwintem rurowym,
wykonywanie pojedynczych elementów złącznych w warsztacie.

Ręczne gwintowanie narzynką sprawdza się przy pojedynczych sztukach i naprawach. Przy większych seriach gwinty zewnętrzne wykonuje się zwykle na tokarce lub kupuje gotowe pręty gwintowane.

Rodzaje narzynek

Rodzaj	Cechy	Zastosowanie
Narzynka okrągła zamknięta	stała średnica, najbardziej popularna	wykonywanie nowych gwintów
Narzynka przecięta (nastawna)	szczelina pozwala lekko zmieniać średnicę śrubą oprawki	dopasowanie pasowania gwintu
Narzynka sześciokątna	obracana kluczem płaskim lub nasadowym	poprawianie gwintów w ciasnych miejscach
Narzynka do gwintów rurowych	gwint calowy, walcowy lub stożkowy	instalacje i przyłącza rurowe
Nacinak (pilnik) do gwintów	pilnik z zarysem kilku skoków	czyszczenie i poprawianie zwojów

Narzynki wykonuje się najczęściej ze stali szybkotnącej HSS lub tańszej stali narzędziowej. Te pierwsze są trwalsze i lepiej radzą sobie ze stalą konstrukcyjną.

Jak wybrać narzynkę?

Rodzaj gwintu — metryczny zwykły, drobnozwojny, calowy lub rurowy; oznaczenie musi odpowiadać śrubie.
Materiał narzynki — HSS do stali, stal narzędziowa do prac okazjonalnych i materiałów miękkich.
Średnica zewnętrzna — musi pasować do posiadanej oprawki.
Średnica pręta — pręt powinien być nieco mniejszy od średnicy nominalnej gwintu, a jego koniec sfazowany.
Zestaw — przy różnych rozmiarach opłaca się komplet narzynek z gwintownikami.

Najczęstsze błędy

Ustawienie narzynki krzywo na początku – gwint wychodzi „pijany”.
Nakładanie narzynki niewłaściwą stroną; nacinanie zaczyna się od strony z wejściem stożkowym.
Gwintowanie bez smarowania i bez cofania narzędzia w celu złamania wióra.
Zbyt gruby pręt, który powoduje zakleszczenie i wyłamanie zębów.
Brak fazy na końcu pręta, przez co narzynka nie chwyta równo.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Pręt mocuj pionowo w imadle z miękkimi nakładkami, aby nie uszkodzić gwintu. Używaj oleju lub pasty do gwintowania, a co pół do jednego obrotu cofaj narzynkę, łamiąc wiór. Wióry usuwaj pędzlem, nie palcami – są ostre. Po pracy oczyść narzynkę z opiłków, zabezpiecz olejem i przechowuj w kasecie, aby krawędzie tnące nie stykały się z innymi narzędziami.