Pilnik - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Na zdjęciu: Pilnik ręczny – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest pilnik?

Pilnik to narzędzie ręczne do zbierania niewielkich warstw materiału, wygładzania krawędzi i dopasowywania detali. Jego część robocza jest pokryta nacięciami, które działają jak drobne ostrza. Pilniki wykonuje się zwykle z hartowanej stali narzędziowej; małe pilniki nazywane są potocznie pilniczkami lub iglakami.

Zdzierak, nazywany też tarnikiem, grubym lub szorstkim pilnikiem, to odmiana o bardzo grubych, pojedynczych zębach. Służy do szybkiego zbierania materiału – głównie drewna, tworzyw i miękkich metali – gdy liczy się wydajność, a nie gładkość powierzchni.

Pilnikowanie to jedna z podstawowych umiejętności ślusarskich – pozwala dopasować element z dokładnością, której nie da się łatwo uzyskać innymi narzędziami ręcznymi.

Do czego służy pilnik?

usuwanie zadziorów po cięciu i wierceniu,
dopasowywanie elementów (pasowanie na wcisk lub suwliwie),
wygładzanie krawędzi i nadawanie promieni,
poszerzanie i korekta otworów oraz rowków,
ostrzenie narzędzi, np. łańcuchów pił i ostrzy kosiarek,
obróbka drewna i tworzyw zdzierakiem.

Pilnik sprawdza się wszędzie tam, gdzie trzeba zebrać niewielką ilość materiału, a użycie szlifierki byłoby zbyt agresywne lub niebezpieczne dla detalu.

Rodzaje pilników

Kryterium	Odmiany	Zastosowanie
Przekrój	Płaski, półokrągły, okrągły, kwadratowy, trójkątny	Kształt obrabianej powierzchni
Nacięcie	Zdzieraki (grube), równiaki (średnie), gładziki (drobne)	Od zgrubnego do wykańczającego
Rodzaj zębów	Jednorzędowe, krzyżowe, tarnikowe	Miękkie metale, stal, drewno
Wielkość	Ślusarskie, iglaki, pilniki precyzyjne	Warsztat ogólny, precyzyjne dopasowanie
Zdzierak (tarnik)	Pojedyncze, wyraźne zęby	Drewno, tworzywa, kształtowanie zgrubne

Długość pilnika podaje się zwykle bez trzonka, a numer nacięcia określa gęstość zębów.

Jak wybrać pilnik?

Materiał obrabiany — do aluminium i miedzi lepsze są pilniki jednorzędowe, które mniej się zapychają.
Kształt detalu — wklęsłości obrabia się pilnikiem półokrągłym lub okrągłym, kąty wewnętrzne trójkątnym.
Etap obróbki — zdzierak do zgrubnego, gładzik do wykańczającego.
Długość — dłuższy pilnik dla większych powierzchni, krótszy dla precyzji.
Rękojeść — pilnik zawsze używaj z rękojeścią osadzoną na trzonku.

Do warsztatu najlepiej skompletować zestaw: pilnik płaski równiak, półokrągły, okrągły i trójkątny oraz komplet iglaków do drobnych prac. Zdzierak przyda się do obróbki drewna i tworzyw.

Najczęstsze błędy

Praca pilnikiem bez rękojeści – ostry trzonek może przebić dłoń.
Dociskanie pilnika przy ruchu powrotnym, co tępi zęby.
Użycie pilnika jako dźwigni lub przecinaka – hartowana stal łatwo pęka.
Piłowanie hartowanej stali zwykłym pilnikiem.
Pilnikowanie detalu trzymanego w ręce zamiast w imadle.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Zapchane nacięcia czyść szczotką drucianą do pilników, prowadząc ją wzdłuż zębów. Pilników nie przechowuj luzem w skrzynce – stykając się, tracą ostrość. Detal mocuj w imadle na wysokości łokcia, a pilnik prowadź obiema rękami, z naciskiem tylko w ruchu do przodu. Pyłu i opiłków nie zdmuchuj ustami – mogą trafić do oczu.