Uchwyt wiertarski - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Uchwyt wiertarski – Uchwyt wiertarski kątowy

Na zdjęciu: Uchwyt wiertarski kątowy – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest uchwyt wiertarski?

Uchwyt wiertarski to trzyszczękowy, samocentrujący uchwyt do mocowania wierteł i innych narzędzi z chwytem walcowym. Potocznie nazywany jest głowicą wiertarską, uchwytem do wiertarki, a w żargonie warsztatowym także „futrem” wiertarskim. Trzy szczęki przesuwają się jednocześnie po stożkowym gnieździe i zaciskają chwyt wiertła w osi wrzeciona.

Do czego służy uchwyt wiertarski?

mocowanie wierteł krętych, stopniowych i nawiertaków,
mocowanie pogłębiaczy, rozwiertaków ręcznych i frezów obrotowych na wiertarce,
praca na wiertarkach stołowych i kolumnowych, tokarkach (w koniku) i frezarkach,
mocowanie trzpieni szczotek i ściernic w wiertarkach ręcznych,
zastąpienie oryginalnego uchwytu po zużyciu.

Rodzaje uchwytów wiertarskich

Rodzaj	Sposób zacisku	Zastosowanie
Kluczykowy	kluczyk zębaty	wiertarki stołowe, kolumnowe, udarowe – mocny zacisk
Bezkluczowy (samozaciskowy)	ręczne dokręcenie tulei	wkrętarki i wiertarki ręczne – szybka wymiana
Precyzyjny bezkluczowy	samodociskowy mechanizm	obrabiarki, tokarki, frezarki – małe bicie
Mocowanie na stożek B (np. B12, B16, B18)	osadzenie na trzpieniu stożkowym	wiertarki stołowe, trzpienie MK
Mocowanie gwintowe (np. 1/2"-20 UNF, 3/8"-24 UNF)	nakręcenie na wrzeciono	elektronarzędzia ręczne

Uchwyty z gniazdem stożkowym osadza się na trzpieniu z chwytem Morse’a (MK1–MK4) lub z chwytem walcowym do oprawek.

Jak wybrać uchwyt wiertarski?

Zakres zacisku — popularne zakresy to 0,5–10, 1–13 i 3–16 mm; dobierz do średnic wierteł, których używasz.
Mocowanie — sprawdź oznaczenie stożka lub gwintu na wrzecionie albo dotychczasowym uchwycie.
Trzpień — do wiertarki kolumnowej lub konika potrzebny jest trzpień MK z odpowiednim stożkiem B.
Dokładność — do pracy na obrabiarkach wybieraj uchwyty o deklarowanym małym biciu.
Praca z udarem — do wiertarek udarowych tylko uchwyty do tego przystosowane.

Praktyczne wskazówki

W uchwycie kluczykowym dokręcaj kolejno we wszystkich trzech otworach – zacisk jest wtedy równomierny. Wiertło wsuwaj tak głęboko, by szczęki objęły chwyt, a nie część roboczą. Uchwyt na stożku B osadza się na suchym, odtłuszczonym trzpieniu krótkim uderzeniem młotka gumowego, a zdejmuje klinami. Uchwyt gwintowy w elektronarzędziach bywa dodatkowo zabezpieczony lewą śrubą wewnątrz – trzeba ją wykręcić przed demontażem. Przy wymianie uchwytu w wiertarce stołowej warto od razu sprawdzić stan trzpienia – zatarty stożek przenosi bicie na każde wiertło.

Najczęstsze błędy

pozostawienie kluczyka w uchwycie przed uruchomieniem,
mocowanie wierteł z chwytem sześciokątnym lub SDS w nieprzystosowanym uchwycie,
dokręcanie uchwytu bezkluczowego kombinerkami,
używanie uchwytu z wyrobionymi szczękami – wiertło bije i się ślizga.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Przedmuchuj uchwyt z pyłu i wiórów, a szczęki i mechanizm smaruj lekkim olejem. Kluczyk trzymaj w uchwycie na przewodzie lub obok maszyny, nigdy w uchwycie. Na wiertarkach stołowych nie pracuj w rękawicach przy wirującym wrzecionie i mocuj detal w imadle.