Wiertło - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Na zdjęciu: Wiertło stopniowe M10 – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest wiertło?

Wiertło to narzędzie skrawające do wykonywania otworów w pełnym materiale. Najczęściej spotyka się wiertło kręte (potocznie „wiertło zwykłe”), które ma dwie krawędzie tnące i śrubowe rowki odprowadzające wiór. W zależności od przeznaczenia mówi się o wiertle do metalu, wiertle do drewna czy wiertle do betonu.

Wiertło HSS to wiertło ze stali szybkotnącej (High Speed Steel), nazywane w warsztacie „HSSką” lub wiertłem szybkoskrętnym. To podstawowe wiertło do metalu – zachowuje twardość przy podwyższonej temperaturze i daje się wielokrotnie ostrzyć.

Wiertło kręte mocuje się w uchwycie wiertarskim wiertarki ręcznej, stołowej, kolumnowej lub magnetycznej, a także we wrzecionie tokarki i frezarki.

Do czego służy wiertło?

wiercenie otworów przelotowych i nieprzelotowych,
wiercenie otworów pod gwint i nity,
nawiercanie przed rozwiercaniem lub wytaczaniem,
wiercenie w stali, aluminium, tworzywach, drewnie i murze – zależnie od typu wiertła.

Rodzaje wierteł

Rodzaj	Cechy	Materiał
Wiertło HSS	Stal szybkotnąca, kąt wierzchołkowy zwykle 118°	Stal konstrukcyjna, aluminium, tworzywa
Wiertło HSS-Co (kobaltowe)	Dodatek kobaltu, wyższa odporność na temperaturę	Stal nierdzewna, stale stopowe
Wiertło stopniowe	Kilka średnic na jednym stożku	Cienkie blachy
Wiertło do drewna	Ostrze centrujące i podcinaki	Drewno, płyty
Wiertło do betonu	Płytka z węglika spiekanego	Beton, cegła – z udarem

Wiertła różnią się też chwytem: walcowym, stożkowym Morse'a lub SDS do młotowiertarek.

Jak wybrać wiertło?

Materiał obrabiany — decyduje o rodzaju wiertła i powłoce.
Wykonanie — wiertła szlifowane są dokładniejsze od walcowanych.
Długość — krótkie (DIN 338) są sztywniejsze, długie stosuje się do głębokich otworów.
Chwyt — dopasuj do uchwytu wiertarskiego lub wrzeciona.
Zestaw czy pojedyncze — zestaw przydaje się w warsztacie, pojedyncze w częstych rozmiarach warto mieć w zapasie.

Przy wierceniu w metalu obroty dobiera się do średnicy: im większe wiertło, tym niższa prędkość obrotowa. W stali warto stosować olej lub emulsję chłodzącą, w aluminium – smarowanie zapobiegające przywieraniu wióra.

Najczęstsze błędy

Za wysokie obroty przy dużych średnicach – wiertło się przegrzewa i traci twardość.
Wiercenie stali bez chłodzenia i bez punktowania środka.
Wiercenie dużego otworu od razu, bez nawiercenia mniejszym wiertłem.
Praca tępym wiertłem, które zamiast skrawać, trze materiał.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Przechowuj wiertła w kasecie, aby krawędzie nie obijały się o siebie, a stępione ostrz na ostrzałce lub szlifierce z zachowaniem symetrii. Detal zawsze mocuj w imadle – nigdy nie trzymaj go ręką. Pracuj w okularach, bez rękawic przy wiertarce stołowej, z upiętymi włosami i dopiętymi rękawami.

Długie wióry usuwaj szczotką lub hakiem po zatrzymaniu wiertarki.