Gwintowniki i Narzynki — Kompletny Przewodnik Doboru 2026

Gwintowniki i narzynki to narzędzia do ręcznego i maszynowego nacinania gwintów wewnętrznych i zewnętrznych. Ten przewodnik obejmuje dobór gwintownika do materiału, rodzaje gwintów, tabele wierteł pod gwint, naprawę uszkodzonych gwintów i ranking zestawów FERVI oraz Kamasa Tools dostępnych w TOMNAR.

Spis treści

Gwintownik i narzynka — czym się różnią?
Rodzaje gwintów — metryczny, calowy, rurowy
Tabela doboru wiertła pod gwint metryczny
Rodzaje gwintowników — maszynowe, ręczne, HSS, spiralne
Dobór gwintownika do materiału
Narzynki — dobór i użytkowanie
Zestawy gwintowników i narzynek FERVI i Kamasa Tools
Naprawa uszkodzonych gwintów
Technika gwintowania krok po kroku
Najczęstsze błędy przy gwintowaniu
FAQ

1. Gwintownik i narzynka — czym się różnią?

Narzędzie	Zastosowanie	Kierunek pracy	Efekt
Gwintownik	Nacinanie gwintu wewnętrznego — w otworze	Obrót w otworze wierconym	Gwint wewnętrzny (np. M8 w stalowym bloku)
Narzynka	Nacinanie gwintu zewnętrznego — na pręcie lub śrubie	Obrót po pręcie / walcu	Gwint zewnętrzny (np. M8 na pręcie Ø8 mm)

Gwintownik pracuje zawsze w parze z wiertłem — najpierw wierci się otwór o odpowiedniej średnicy, następnie nacinanuje gwint. Narzynka pracuje na pręcie o średnicy równej nominalnej średnicy gwintu (np. Ø8,0 mm dla M8).

2. Rodzaje gwintów — metryczny, calowy, rurowy

Rodzaj gwintu	Oznaczenie	Kąt profilu	Zastosowanie	Przykład
Metryczny	M + średnica (np. M8)	60°	Śruby, nakrętki, połączenia maszynowe — standard w Polsce i Europie	M6, M8, M10, M12, M16
Metryczny drobny	M + średnica × skok (np. M8×1,0)	60°	Połączenia precyzyjne, hydraulika, narzędziownia	M8×1,0, M12×1,25
Calowy UNC	nr lub ułamek cala (np. 3/8")	60°	Maszyny i urządzenia z USA, Kanady, Japonii	1/4", 3/8", 1/2"
Calowy BSW (Whitworth)	W + średnica (np. W1/2)	55°	Stare maszyny brytyjskie, urządzenia vintage	W1/4, W3/8, W1/2
Rurowy cylindryczny BSP (G)	G + rozmiar (np. G1/2)	55°	Instalacje hydrauliczne i pneumatyczne, złącza rurowe	G1/4, G1/2, G3/4, G1"
Rurowy stożkowy NPT	NPT + rozmiar (np. 1/2 NPT)	60°	Instalacje hydrauliczne w maszynach USA	1/4 NPT, 1/2 NPT

Uwaga: gwintownik metryczny M8 NIE nacinanuje gwintu calowego 5/16" mimo zbliżonej średnicy — profile i skoki są różne. Zawsze sprawdź typ gwintu przed doborem narzędzia.

3. Tabela doboru wiertła pod gwint metryczny

Przed gwintowaniem wierci się otwór o średnicy mniejszej niż nominalna średnica gwintu. Wzór orientacyjny: Ø wiertła = Ø gwintu − skok (np. M8 × 1,25 mm: 8 − 1,25 = 6,75 mm → wiertło Ø6,8 mm).

Gwint	Skok (mm)	Ø wiertła — stal (mm)	Ø wiertła — aluminium (mm)	Ø wiertła — żeliwo (mm)
M3	0,5	2,5	2,5	2,5
M4	0,7	3,3	3,3	3,3
M5	0,8	4,2	4,2	4,2
M6	1,0	5,0	5,0	5,0
M8	1,25	6,8	6,8	6,8
M10	1,5	8,5	8,6	8,5
M12	1,75	10,2	10,3	10,2
M14	2,0	12,0	12,1	12,0
M16	2,0	14,0	14,1	14,0
M18	2,5	15,5	15,6	15,5
M20	2,5	17,5	17,6	17,5
M24	3,0	21,0	21,1	21,0

Wiertła HSS i kobaltowe HSS-Co do gwintowania: Gwintowniki HSS w TOMNAR →

4. Rodzaje gwintowników — maszynowe, ręczne, HSS, spiralne

Typ gwintownika	Zastosowanie	Zalety	Uwagi
Ręczny (komplet 3 szt.)	Gwintowanie ręczne w oprawce — ślusarnia, serwis, naprawa	Precyzyjna kontrola siły — mniej złamań w twardych materiałach	Wolniejsze niż maszynowe. Komplet: gwintownik wstępny (1 pierścień), pośredni (2 pierścienie), wykańczający (3 pierścienie)
Maszynowy (1 szt.)	Gwintowanie na wiertarce, centrum obróbczym, gwinciarce	Szybkość i powtarzalność przy produkcji seryjnej	Wymagana gwincjarka lub wiertarka z odwracaniem — gwintownik maszynowy złamie się bez funkcji odwracania
HSS (stal szybkotnąca)	Ogólne zastosowanie — stal, aluminium, mosiądz, tworzywa	Dobry stosunek ceny do trwałości. Standard w zestawach	Do stali nierdzewnej i materiałów trudnoobrabialnych — lepszy HSS-Co (kobalt)
HSS-Co (kobalt)	Stal nierdzewna (304, 316), stal narzędziowa, Inconel, tytan	Wyższa twardość na gorąco — mniej złamań w materiałach ściernych	Droższy niż HSS. Obowiązkowy przy stali nierdzewnej i stopach trudnoobrabialnych
Spiralny (rowki spiralne)	Otwory nieprzelotowe (ślepe) — wióry są wyrzucane do góry	Nie zatyka się wiórami w otworze ślepym — mniejsze ryzyko złamania	Do otworów przelotowych używaj gwintowników z rowkami prostymi — tańsze i wystarczające
Bezwiórowy (formujący)	Aluminium, mosiądz, miedź, miękkie stale — odkształcenie zamiast skrawania	Brak wiórów — gwint mocniejszy o 30–40% od nacinanego. Dłuższa trwałość narzędzia	Nie nadaje się do stali twardej i żeliwa. Wymaga większego otworu wstępnego niż gwintownik skrawający

5. Dobór gwintownika do materiału

Materiał	Typ gwintownika	Smar / chłodziwo	Prędkość (obr/min) M8	Uwagi
Stal S235/S355	HSS ręczny lub maszynowy	Olej do gwintowania lub emulsja	80–120	Najpopularniejszy materiał — standardowy HSS wystarczy
Stal nierdzewna 304/316	HSS-Co maszynowy lub ręczny spiralny	Olej siarkowany — obowiązkowo	40–60	Niska prędkość, stały posuw — unikaj zatrzymań w materiale. HSS łamie się przy nierdzewce
Stal narzędziowa	HSS-Co lub węglikowy	Olej siarkowany	30–50	Twarda — tylko HSS-Co lub węglik. Gwintownik HSS złamie się przy pierwszym otworze
Żeliwo szare	HSS maszynowy z rowkami prostymi	Na sucho lub sprężone powietrze	60–100	Wióry kruche i pyłowe — nie używaj chłodziwa cieczowego (błoto wiórowe zatyka rowki)
Aluminium i stopy	HSS spiralny lub bezwiórowy	Nafta lub olej do aluminium	150–300	Aluminium lepi się do rowków — gwintownik spiralny lub bezwiórowy eliminuje ten problem
Mosiądz i brąz	HSS ręczny lub maszynowy	Na sucho lub nafta	100–200	Łatwy w obróbce — standardowy HSS wystarczy. Uwaga na wióry igłowe
Tworzywa (PA, POM, PTFE)	HSS ręczny lub bezwiórowy	Na sucho lub sprężone powietrze	100–200	Ostry gwintownik, niska temperatura — tworzywa topią się przy wysokiej prędkości
Drewno i MDF	Gwintowniki do drewna (specjalne)	Na sucho	100–150	Standardowy gwintownik metalowy nie nadaje się do drewna — gwint kruszy się przy dokręcaniu

6. Narzynki — dobór i użytkowanie

Narzynka to okrągłe narzędzie skrawające z otworami do odprowadzania wiórów, osadzone w oprawce (pokrętło do narzynek). Nacinanuje gwint zewnętrzny na pręcie, śrubie lub wałku.

Parametr	Co oznacza	Praktyczna wskazówka
Średnica narzynki (mm)	Zewnętrzna średnica narzynki — pasuje do oprawki o tej samej średnicy	Standardowe średnice: 25, 30, 38, 45 mm. Sprawdź oprawkę przed zakupem narzynki
Gwint narzynki	Rozmiar i typ gwintu jaki nacinanuje	M3–M6: narzynka Ø25 mm. M6–M12: Ø30–38 mm. M12–M20: Ø45 mm. Przy zestawach — wszystkie rozmiary w komplecie
Materiał (HSS / HSS-Co)	Twardość i odporność na temperaturę	HSS do stali ogólnej i aluminium. HSS-Co do stali nierdzewnej i stopów trudnoobrabialnych
Narzynka dzielona vs pełna	Regulacja średnicy gwintu	Narzynka dzielona (z nacięciem): można regulować średnią średnicę gwintu śrubą w oprawce ±0,1–0,2 mm. Pełna: brak regulacji — dokładna ale sztywna
Średnica pręta pod narzynkę	Pręt musi mieć dokładnie nominalną średnicę gwintu	M8 → pręt Ø8,0 mm (tolerancja −0,1/−0,2 mm). Pręt za gruby = narzynka się nie nawinie. Za cienki = gwint niepełny

Narzynki HSS i HSS-Co dostępne w TOMNAR: Narzynki w TOMNAR →

7. Zestawy gwintowników i narzynek FERVI i Kamasa Tools

Zestaw	Zawartość	Dla kogo	Link
Kamasa Tools — zestaw gwintowników i narzynek metrycznych	Gwintowniki M3–M12 (komplety po 3 szt.) + narzynki M3–M12 + oprawki	Mechanik, ślusarz — codzienne użytkowanie, komplet w walizce	Zestawy TOMNAR
FERVI — zestaw gwintowników HSS maszynowych	Gwintowniki maszynowe M3–M12 HSS, uchwyt do wiertarki	Operator wiertarki kolumnowej, serwis, gwintowanie seryjne	Gwintowniki HSS TOMNAR
Zestaw gwintowników i narzynek calowych	UNC lub BSW — rozmiary 1/4"–3/4" z oprawkami	Serwis maszyn importowanych (USA, Japonia, UK)	Gwintowniki i narzynki TOMNAR
Zestaw gwintowników rurowych BSP (G)	G1/8–G1" z oprawkami	Hydraulika, pneumatyka, instalacje rurowe	Gwintowniki rurowe TOMNAR
Oprawki do gwintowników (pokrętła)	Oprawki T-kształtne do gwintowników M3–M24	Do każdego zestawu gwintowników ręcznych	Oprawki TOMNAR
Pokrętła do narzynek	Oprawki okrągłe Ø25–Ø45 mm	Do narzynek metrycznych i calowych	Pokrętła do narzynek TOMNAR

Pełny asortyment gwintowników, narzynek i zestawów: Gwintowniki i narzynki w TOMNAR →

8. Naprawa uszkodzonych gwintów

Uszkodzony gwint wewnętrzny to jeden z najczęstszych problemów w serwisie — gwint wyrwany przy dokręcaniu, złamany gwintownik w otworze lub gwint starty po wielokrotnym użytkowaniu. Metody naprawy:

Metoda	Zastosowanie	Trudność	Efekt
Gwintowanie ponowne tym samym rozmiarem	Gwint lekko uszkodzony — zachowany zarys	Łatwa	Przywrócenie pierwotnego gwintu — działa przy nieznacznym uszkodzeniu
Gwintowanie na większy rozmiar	Gwint wyrwany — otwór rozwiercony i nagwintowany na M10 zamiast M8	Łatwa	Zmiana rozmiaru śruby — prosta metoda gdy dopuszczalna zmiana rozmiaru
Wkładka HELICOIL (gwint spiralny)	Naprawa gwintu przy zachowaniu oryginalnego rozmiaru — aluminium, magnesium, żeliwo	Średnia	Gwint mocniejszy od oryginalnego. Standard przy naprawach głowic silnikowych i skrzyń biegów
Wkładka gwintowana (tuleja gwintowana)	Głęboko uszkodzone gwinty w blokach aluminiowych	Średnia	Trwała naprawa — tuleja stalowa w otworze aluminiowym
Usuwanie złamanego gwintownika	Złamany gwintownik w otworze	Trudna	Ekstraktor gwintowników lub wypalenie elektroerozyjne (EDM) przy twardych materialach

9. Technika gwintowania krok po kroku

Gwintowanie ręczne gwintownikiem:

Dobierz wiertło — według tabeli z sekcji 3. Błąd o 0,2 mm średnicy wiertła = zerwany gwintownik lub niepełny gwint
Wywierć otwór prostopadle — użyj wiertarki kolumnowej jeśli możliwe. Otwór ukośny = gwintownik złamie się przy pierwszym obrocie
Sfazuj wejście otworu — pogłębiaczem stożkowym lub wiertłem większym o 1–2 mm. Fazowanie ułatwia wprowadzenie gwintownika i eliminuje zadziory przy wejściu gwintu
Nałóż smar lub chłodziwo — olej do gwintowania, nafta (aluminium) lub olej siarkowany (nierdzewka). Suche gwintowanie = przegrzanie = złamany gwintownik
Wprowadź gwintownik wstępny (1 pierścień) prostopadle do powierzchni — sprawdź kątownikiem przy otworach precyzyjnych
<strong```html >Obracaj o 1/2 obrotu do przodu, 1/4 obrotu wstecz — ruch wsteczny łamie wióry i zapobiega zatykaniu rowków. Zasada obowiązuje szczególnie przy stali i stali nierdzewnej
Nie forsuj siły — gwintownik powinien wchodzić płynnie. Opór większy niż zwykły = zatkane wióry lub otwór za mały. Zatrzymaj się, wyczyść, sprawdź
Dokończ gwintownikiem pośrednim (2 pierścienie) i wykańczającym (3 pierścienie) — każdy kolejny gwintownik pogłębia i wykańcza zarys gwintu
Sprawdź gwint śrubą kontrolną — śruba powinna wchodzić bez oporu na pełną głębokość. Opór przy wkręcaniu = gwint niepełny lub ukośny

Gwintowanie narzynką:

Sprawdź średnicę pręta — suwmiarką. Tolerancja: −0,1/−0,2 mm od nominalnej. Pręt Ø8,15 mm przy M8 = narzynka się nie nawinie
Sfazuj koniec pręta — pilnikiem lub na tokarce, kąt 15–20°. Fazowanie umożliwia nawinięcie narzynki bez siłowania
Nałóż smar — olej do gwintowania na koniec pręta i na narzynkę
Ustaw narynkę prostopadle do pręta — pierwsze 2–3 obroty decydują o prostopadłości gwintu. Sprawdź wzrokowo lub kątownikiem
Obracaj o 1/2 obrotu do przodu, 1/4 wstecz — identyczna zasada jak przy gwintowniku
Sprawdź nakrętką kontrolną — nakrętka powinna wchodzić bez oporu i bez luzu

10. Najczęstsze błędy przy gwintowaniu

Błąd	Skutek	Jak uniknąć
Za małe wiertło pod gwint	Gwintownik łamie się przy pierwszym obrocie — szczególnie przy M3–M6	Zawsze sprawdź tabelę doboru wiertła. Przy M3–M5 różnica 0,1 mm = złamany gwintownik
Gwintowanie bez smaru	Przegrzanie gwintownika, zgrzewanie wiórów w rowkach, złamanie	Zawsze smaruj — olej do gwintowania, nafta lub emulsja zależnie od materiału
Gwintownik ukośny do otworu	Gwint krzywy — śruba wchodzi z oporem lub wcale, gwintownik łamie się przy forsowaniu	Wiertarka kolumnowa zamiast wiertarki ręcznej. Przy ręcznym — sprawdź kątownikiem po pierwszych 3 obrotach
Używanie tylko gwintownika wykańczającego (3 pierścienie)	Nadmierne obciążenie jednego gwintownika — szybkie stępienie lub złamanie	Zawsze zacznij od gwintownika wstępnego (1 pierścień), potem pośredni, na końcu wykańczający
HSS do stali nierdzewnej	Gwintownik HSS łamie się przy 2–3 otworze w nierdzewce	Stal nierdzewna = wyłącznie HSS-Co. Bez wyjątków
Brak ruchu wstecznego	Wióry zatykają rowki — gwintownik zaklinowuje się i łamie	Zasada 1/2 do przodu, 1/4 wstecz obowiązuje zawsze — szczególnie przy głębokich otworach
Narzynka na pręt za gruby	Narzynka się nie nawija lub łamie przy forsowaniu	Zmierz pręt suwmiarką przed gwintowaniem. Stocz pręt na tokarce jeśli za gruby
Gwintownik maszynowy w wiertarce bez odwracania	Gwintownik nie wycofa się z otworu — złamanie przy dotknięciu dna	Gwintownik maszynowy tylko w gwinciarce lub centrum obróbczym z funkcją odwracania wrzeciona

11. FAQ — Najczęstsze pytania

Jakie wiertło pod gwint M8?

Wiertło Ø6,8 mm do stali i aluminium. Gwint M8 ma skok 1,25 mm — wzór: 8 − 1,25 = 6,75 mm, zaokrąglone do dostępnego rozmiaru 6,8 mm. Pełna tabela doboru wiertła w sekcji 3.

Jaki gwintownik do stali nierdzewnej?

Wyłącznie HSS-Co (kobalt) — gwintownik HSS złamie się przy 2–3 otworze w stali nierdzewnej 304 lub 316. Niska prędkość (40–60 obr/min przy M8), olej siarkowany obowiązkowo, ruch wsteczny co pół obrotu.

Różnica między gwintownikiem ręcznym a maszynowym?

Gwintownik ręczny (komplet 3 szt.) — do oprawki T, praca ręczna, pełna kontrola siły. Gwintownik maszynowy (1 szt.) — do gwinciarki lub centrum obróbczego z odwracaniem wrzeciona, praca seryjna. Gwintownika maszynowego NIE montuj w zwykłej wiertarce bez funkcji odwracania.

Co to jest gwintownik spiralny i kiedy go użyć?

Gwintownik spiralny ma rowki skręcone jak wiertło — wióry są wyrzucane ku górze zamiast gromadzić się w otworze. Obowiązkowy przy otworach ślepych (nieprzelotowych) i przy aluminium. Do otworów przelotowych wystarczy tańszy gwintownik z rowkami prostymi.

Jak naprawić wyrwany gwint w aluminium?

Najlepsza metoda: wkładka HELICOIL — rozwiercenie otworu na większy rozmiar, nagwintowanie specjalnym gwintownikiem HELICOIL, wkręcenie wkładki spiralnej. Gwint po naprawie mocniejszy od oryginalnego. Alternatywa: tuleja gwintowana stalowa wtłoczona w powiększony otwór.

Jaki zestaw gwintowników i narzynek do warsztatu mechanicznego?

Zestaw metryczny M3–M12 z gwintownikami HSS (komplety po 3 szt.), narzynkami i oprawkami — wystarczy do 90% prac w serwisie samochodowym i ślusarni ogólnej. Jeśli serwisujjesz maszyny importowane — dokup zestaw calowy UNC lub BSW. Zestawy FERVI i Kamasa Tools: Zestawy gwintowników i narzynek w TOMNAR.

Jak usunąć złamany gwintownik z otworu?

Metoda 1: ekstraktor gwintowników (leworęczny wiertło + ekstraktor) — działa gdy gwintownik wystaje ponad powierzchnię lub jest nieznacznie zatopiony. Metoda 2: wypalenie elektroerozyjne (EDM) — przy gwintowniku HSS w aluminium lub żeliwie. Metoda 3: rozpuszczenie chemiczne w kwasie azotowym — tylko aluminium (gwintownik stalowy rozpuszcza się, aluminium nie). Nigdy nie próbuj wybić gwintownika młotkiem — rozkruszysz materiał wokół otworu.

Czy narzynką można naprawić uszkodzony gwint zewnętrzny?

Tak — przy lekkim uszkodzeniu zarysu gwintu (zadziory, wgniecenia). Nałóż narzynkę na śrubę lub pręt i przejdź 2–3 obroty. Przy głębokim uszkodzeniu (wyrwane zwoje) — konieczna wymiana śruby lub przetoczenie i ponowne gwintowanie na tokarce.

Masz pytania dotyczące doboru gwintowników lub narzynek do konkretnego materiału lub zastosowania? Dział Techniczny TOMNAR doradza w doborze narzędzi.

Skontaktuj się z naszym działem technicznym →