Głowica wytaczarska - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Głowica wytaczarska – Głowica wytaczarska precyzyjna T010/5003

Na zdjęciu: Głowica wytaczarska precyzyjna T010/5003 – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest głowica wytaczarska?

Głowica wytaczarska, nazywana też wytaczadłem, głowicą do roztaczania lub z angielskiego boring head, to oprawka mocowana we wrzecionie frezarki lub wiertarki, w której nóż wytaczak można przesuwać promieniowo śrubą mikrometryczną. Dzięki temu otwór powiększa się o precyzyjnie zadaną wartość.

W warsztatach spotyka się też nazwę roztaczadło – oznacza ona narzędzie do wykańczania otworów, czasem zbliżone do regulowanego rozwiertaka lub ręcznej roztaczarki. Cel jest ten sam: uzyskać dokładną średnicę, współosiowość i gładką powierzchnię otworu.

Wytaczanie jest jedną z najdokładniejszych metod uzyskania otworu o średnicy nietypowej, ponieważ narzędzie nie podąża za istniejącym otworem, lecz wyznacza nową, własną oś obrotu wrzeciona.

Do czego służy głowica wytaczarska?

powiększanie otworów do średnic, dla których nie ma wiertła ani rozwiertaka,
korekta położenia osi otworu po wierceniu,
wykonywanie gniazd łożysk i tulei z ciasną tolerancją,
regeneracja otworów w korpusach i obudowach,
toczenie wewnętrznych podcięć i fazek.

Typowy przebieg pracy wygląda tak: najpierw wierci się otwór wstępny, następnie wytacza się go w kilku przejściach, za każdym razem mierząc średnicę i dosuwając nóż o określoną liczbę działek. Ostatnie przejście wykonuje się z małym naddatkiem i niewielkim posuwem, aby uzyskać gładką powierzchnię.

Rodzaje głowic wytaczarskich i roztaczadeł

Rodzaj	Charakterystyka	Zastosowanie
Głowica z przesuwem promieniowym	Sanie przesuwane śrubą z noniuszem, wymienne wytaczaki	Frezarki, wiertarko-frezarki
Głowica precyzyjna (dokładna)	Bardzo drobna podziałka, wyważony korpus	Gniazda łożysk, produkcja
Roztaczadło / rozwiertak regulowany	Ostrza rozsuwane w niewielkim zakresie	Wykańczanie otworów ręcznie lub maszynowo
Ręczna roztaczarka	Przenośne urządzenie z własnym posuwem	Naprawy otworów na miejscu, np. w maszynach

Jak wybrać głowicę wytaczarską?

Chwyt — MK, ISO/SK lub R8 – musi odpowiadać wrzecionu; często stosuje się chwyt wymienny.
Zakres średnic — zależy od wielkości głowicy i długości wytaczaków.
Średnica otworu pod wytaczak — np. 12 lub 16 mm; decyduje o dostępnych nożach.
Dokładność podziałki — wartość jednej działki przesuwu na promieniu.
Wyważenie — ważne przy wyższych obrotach.

Do głowicy warto od razu skompletować zestaw wytaczaków o różnych długościach i średnicach chwytu – krótszy wytaczak zawsze daje sztywniejszy układ i lepszą powierzchnię.

Najczęstsze błędy

Zapominanie, że przesuw na promieniu zmienia średnicę dwukrotnie.
Zbyt wysokie obroty przy niewyważonej głowicy i długim wytaczaku.
Niezablokowana śruba sań po nastawieniu wymiaru.
Zbyt duży naddatek na ostatnie przejście wykańczające.
Brak chłodzenia przy wytaczaniu stali, co przyspiesza zużycie ostrza.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Po pracy oczyść sanie i smaruj prowadnice cienkim olejem. Wytaczaki przechowuj w kasecie, chroniąc płytki przed uderzeniem. Nigdy nie dotykaj wirującej głowicy, ustaw osłony maszyny i sprawdź dokręcenie śrub przed włączeniem wrzeciona. Pomiary średnicy wykonuj wyłącznie po zatrzymaniu maszyny.

Sprawdzaj także stan chwytu i stożka wrzeciona – zanieczyszczenia powodują bicie, które przenosi się bezpośrednio na średnicę otworu.