Radełko - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Co to jest radełko?

Radełko to narzędzie tokarskie do nanoszenia na powierzchnię walcową regularnego wzoru – prostych lub skrzyżowanych rowków. Składa się z oprawki mocowanej w imaku nożowym oraz jednego lub kilku hartowanych kółek z uzębieniem, nazywanych kółkami radełkującymi. Narzędzie określa się też jako radełko tokarskie lub radełkownik.

Radełkowanie może przebiegać przez wgniatanie (kółko plastycznie odkształca materiał i wypycha go na boki) albo przez frezowanie (kółko skrawa i tworzy wiór). Wgniatanie zwiększa średnicę detalu, frezowanie praktycznie jej nie zmienia.

Do czego służy radełko?

• tworzenie powierzchni chwytowych na pokrętłach, śrubach radełkowanych i rękojeściach,
• poprawa wyglądu elementów toczonych,
• przygotowanie powierzchni pod wcisk, np. wkładek w tworzywie lub drewnie,
• niewielkie zwiększenie średnicy czopa (przy radełkowaniu wgniatanym) w naprawach,
• wykonywanie elementów narzędzi i przyrządów, które trzeba pewnie chwycić dłonią.

Rodzaje radełek

Wielkość wzoru określa podziałka kółka w milimetrach (np. 0,8; 1,0; 1,2 mm) – drobniejsza do małych średnic, grubsza do większych.

Jak wybrać radełko?

• Wzór — prosty lub krzyżowy, zależnie od funkcji i wyglądu detalu.
• Podziałka — dopasuj do średnicy i materiału; zbyt drobna na dużej średnicy daje słabo widoczny wzór.
• Typ — nożycowe radełko odciąża łożyska tokarki, polecane do mniejszych, mniej sztywnych maszyn.
• Trzonek — przekrój dopasowany do imaka nożowego.
• Wymienne kółka — pozwalają zmieniać podziałkę bez kupowania nowej oprawki.

Do małego warsztatu tokarskiego wygodne jest radełko krzyżowe z wymiennymi kółkami w dwóch–trzech podziałkach. Pozwala wykonać większość typowych pokręteł i rękojeści bez kompletowania wielu osobnych oprawek.

Najczęstsze błędy

• zbyt mały docisk na początku – kółka „rozjeżdżają się” i powstaje podwójny wzór,
• brak smarowania, co powoduje zatarcie kółek i rozmazanie wzoru,
• radełkowanie wgniatane długich, cienkich detali bez podparcia kłem,
• ustawienie radełka poza osią toczenia.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Radełkuj przy niskich obrotach, z obfitym smarowaniem olejem i stałym posuwem wzdłużnym. Detal mocuj pewnie, a dłuższe wałki podpieraj kłem konika, bo radełkowanie wgniatane generuje duże siły promieniowe. Po pracy usuń wióry i drobiny materiału z kółek szczotką, a osie przesmaruj. Nie dotykaj radełkowanej powierzchni podczas obrotów – jest szorstka i może zranić dłoń.

Kategorie w sklepie

• Narzędzia do toczenia i frezowania
• Uchwyty noży tokarskich
• Tokarki

Zobacz też w Encyklopedii

• Tokarka – co to jest i jak wybrać
• Noże tokarskie – co to jest i jak wybrać
• Imak narzędziowy – co to jest i jak wybrać
• Encyklopedia narzędzi A–Z – pełny indeks

Szukane także jako

kółko radełkujące, radełko tokarskie, radełkownik, radełkowanie

FAQ

Jaka jest różnica między radełkowaniem wgniatanym a frezowanym?

Wgniatanie plastycznie przesuwa materiał i zwiększa średnicę detalu. Frezowanie skrawa wiór, nie zmienia znacząco średnicy i mniej obciąża tokarkę.

Na jakich obrotach radełkować?

Na niskich, zbliżonych do obrotów przy gwintowaniu nożem. Wysokie obroty powodują przegrzewanie i rozmazanie wzoru.

Jak uniknąć podwójnego wzoru przy radełkowaniu?

Zacznij od mocnego docisku w pierwszym kontakcie, aby kółka od razu weszły w materiał na odpowiednią głębokość, i stosuj smarowanie.

Czy radełkować można na małej tokarce stołowej?

Tak, najlepiej radełkiem nożycowym lub frezującym, które nie obciążają tak bardzo łożysk wrzeciona i suportu.