Wybijak - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Na zdjęciu: Wybijak – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest wybijak?

Wybijak, nazywany też przebijakiem lub wybijakiem do sworzni, to stalowy pręt z walcową końcówką roboczą, którym przez uderzenie młotkiem wysuwa się z otworów kołki, piny, sworznie, nity i tuleje. Ma grubszy, wygodny trzon do trzymania i hartowaną końcówkę o ściśle określonej średnicy.

Dobijak (pobijak, nabijak, dobijak do sworzni) działa odwrotnie – służy do osadzania kołków, pinów i elementów montażowych na właściwą głębokość. Często ma płaską lub lekko wklęsłą końcówkę, która nie uszkadza dobijanego elementu. W praktyce te same narzędzia bywają używane zamiennie, a w zestawach występują razem z punktakiem.

Do czego służy wybijak?

wybijanie kołków walcowych, sprężystych i stożkowych,
demontaż sworzni w zawiasach, przegubach i łańcuchach,
wysuwanie nitów po ścięciu łba,
osadzanie kołków i pinów dobijakiem,
wyrównywanie otworów podczas montażu (wybijak stożkowy jako przetyczka).

Wybijaki są nieodzowne w mechanice samochodowej, przy naprawach maszyn rolniczych i w ślusarni, wszędzie tam, gdzie elementy łączy się kołkami.

Rodzaje wybijaków i dobijaków

Rodzaj	Końcówka	Zastosowanie
Wybijak walcowy	Długa, cylindryczna	Wybijanie kołków na całej długości
Wybijak stożkowy (przebijak)	Stożek zakończony płasko	Ruszenie zapieczonego kołka, centrowanie otworów
Dobijak (pobijak)	Płaska lub wklęsła	Osadzanie kołków i nitów
Wybijak do kołków sprężystych	Z czopem prowadzącym	Kołki rozprężne, nie rozpłaszcza ich
Wybijak mosiężny	Miękki materiał	Elementy, których nie można porysować

Zestawy wybijaków obejmują zwykle średnice od około 1–2 mm do 8–10 mm.

Jak wybrać wybijak?

Średnica końcówki — nieco mniejsza od średnicy kołka, ale nie dużo mniejsza; zbyt cienki wybijak rozkleszczy kołek.
Długość części roboczej — musi być dłuższa niż długość kołka w otworze.
Materiał — stal narzędziowa hartowana na końcówce i odpuszczona na łbie.
Kompletność — zestaw w etui ułatwia dobór i przechowywanie.
Uchwyt ochronny — przy częstej pracy przydaje się osłona dłoni.

Do zapieczonych kołków najpierw stosuje się krótki wybijak stożkowy, który ruszy element, a dopiero później walcowy do wybicia na całej długości.

Najczęstsze błędy

Rozpoczynanie od długiego, cienkiego wybijaka – końcówka łatwo się wygina lub pęka.
Uderzanie pod kątem, przez co wybijak ześlizguje się i rysuje detal.
Wybijanie kołka sprężystego zwykłym wybijakiem, który go rozpłaszcza.
Brak podparcia detalu od spodu – kołek nie ma gdzie wyjść.
Używanie wybijaka hartowanego bezpośrednio na powierzchniach polerowanych lub chromowanych bez miękkiej podkładki.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Przed użyciem sprawdź, czy końcówka nie jest wygięta ani wyszczerbiona, a łeb nie jest rozklepany. Rozklepane łby szlifuj, bo odpryski hartowanej stali są groźne dla oczu. Pracuj w okularach ochronnych, detal podeprzyj na twardej podkładce z otworem lub w imadle, a wybijak trzymaj prostopadle do osi kołka. Przechowuj narzędzia w etui, aby cienkie końcówki nie uległy zgięciu.