Dłuto - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Na zdjęciu: Przecinak ukośny – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest dłuto?

Dłuto to narzędzie, którym przez uderzenie młotkiem albo nacisk ręki odcina się, skuwa lub wybiera materiał. W ślusarstwie i budownictwie mówi się też o dłutku, skuwaku lub przecinaku dłutowym, a w stolarstwie o dłutach do drewna z rękojeścią.

Przecinak, czyli przecinak ślusarski lub dłuto do metalu, to stalowy pręt z hartowanym, klinowym ostrzem, którym rozdziela się materiał uderzeniami młotka. Służy do odcinania nitów, łbów zapieczonych śrub, prętów i blach – stąd potoczna nazwa „obcinak ręczny”.

Przecinaki wykonuje się zwykle ze stali narzędziowej, a ich ostrze szlifuje się pod kątem dobranym do twardości ciętego materiału – twardsze metale wymagają tępszego kąta.

Do czego służy dłuto?

ścinanie łbów nitów i zapieczonych śrub,
rozcinanie nakrętek, które nie dają się odkręcić,
wycinanie otworów i rowków w blasze,
skuwanie spoin, zgorzeliny i odprysków,
kucie bruzd i otworów w murze oraz betonie,
wybieranie gniazd w drewnie (dłuta stolarskie).

Przecinak jest szczególnie przydatny przy demontażu skorodowanych połączeń w pojazdach i maszynach, gdzie inne metody zawodzą, a palnik jest niewskazany.

Rodzaje dłut i przecinaków

Rodzaj	Kształt ostrza	Zastosowanie
Przecinak ślusarski płaski	Szerokie, klinowe ostrze	Cięcie prętów, nitów, blach
Wycinak (dłuto wąskie)	Wąskie, głębokie ostrze	Rowki, wpusty, wycinanie
Dłuto szpicak	Ostro zakończony szpic	Kucie betonu i kamienia
Dłuto murarskie płaskie	Szerokie ostrze	Skuwanie tynku i płytek
Dłuto stolarskie	Ostrze jednostronnie szlifowane, rękojeść	Drewno, gniazda i czopy

Przecinaki i dłuta murarskie często mają osłonę dłoni, która chroni rękę przy chybionym uderzeniu.

Jak wybrać dłuto?

Materiał obrabiany — do stali przecinak ślusarski, do muru dłuto murarskie, do drewna stolarskie.
Szerokość ostrza — szersze do skuwania powierzchni, węższe do precyzyjnego cięcia.
Długość — dłuższe dają bezpieczniejszy odstęp dłoni od miejsca uderzenia.
Obróbka cieplna — ostrze hartowane, a łeb odpuszczony, aby się nie kruszył.
Osłona — gumowa lub tworzywowa osłona dłoni podnosi komfort i bezpieczeństwo.

W warsztacie ślusarskim najczęściej używa się kompletu kilku przecinaków o różnych szerokościach oraz wycinaka i punktaka, zebranych w jednym etui.

Najczęstsze błędy

Praca przecinakiem z rozklepanym, „grzybkowym” łbem – odłamki mogą trafić w oczy.
Używanie dłuta stolarskiego do metalu lub betonu.
Trzymanie przecinaka przy samym końcu, zbyt blisko ostrza.
Uderzanie młotkiem o zbyt małej masie, co wymaga wielu uderzeń i męczy rękę.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Zawsze zakładaj okulary ochronne i rękawice, a przy kuciu muru także ochronę słuchu i maskę przeciwpyłową. Rozklepany łeb przecinaka regularnie szlifuj i fazuj. Ostrze przeostrzaj na szlifierce krótkimi przejściami z chłodzeniem w wodzie, aby nie przegrzać stali i nie stracić hartu. Dbaj, by w pobliżu nie było osób, w które mogą trafić odpryski.