Pogłębiacz - co to jest, do czego służy i jak wybrać?

Na zdjęciu: Pogłębiacz HSS 12.4 mm – dostępny w eTOMNAR.pl

Co to jest pogłębiacz?

Pogłębiacz to narzędzie skrawające do obróbki wlotu istniejącego otworu. Najpopularniejszy jest pogłębiacz stożkowy, nazywany też fazownikiem stożkowym lub frezem do łbów śrub – wykonuje stożkowe wejście, w którym chowa się łeb wkrętu lub śruby z łbem stożkowym.

W wielu warsztatach to samo narzędzie określa się jako frez stożkowy, pogłębiacz frezowy lub frez do faz. Różnica jest głównie w nazewnictwie: frez stożkowy może służyć zarówno do pogłębiania, jak i do fazowania krawędzi oraz obróbki powierzchni stożkowych na frezarce.

Do czego służy pogłębiacz?

wykonywanie gniazd pod łby śrub i wkrętów stożkowych,
usuwanie zadziorów i fazowanie krawędzi otworów po wierceniu,
przygotowanie otworu pod gwintowanie – faza ułatwia wejście gwintownika,
wykonywanie gniazd pod nity z łbem wpuszczanym,
płaskie pogłębienia pod łby walcowe (pogłębiacze czołowe z pilotem).

Pogłębienie poprawia estetykę i bezpieczeństwo detalu, bo usuwa ostre krawędzie, o które łatwo się skaleczyć.

Rodzaje pogłębiaczy

Rodzaj	Kąt / kształt	Zastosowanie
Pogłębiacz stożkowy 90°	Stożek 90°	Śruby z łbem stożkowym metrycznym, fazowanie
Pogłębiacz stożkowy 60°	Stożek 60°	Nakiełki, gniazda pod kły, gratowanie
Pogłębiacz z otworem poprzecznym	Jedno ostrze w otworze	Gładkie fazy bez drgań w stali i aluminium
Pogłębiacz czołowy z pilotem	Płaskie dno, prowadzenie w otworze	Gniazda pod łby walcowe imbusowe
Frez stożkowy na frezarkę	Różne kąty, chwyt walcowy	Fazowanie krawędzi, rowki V

Pogłębiacze stożkowe produkuje się najczęściej z jednym, trzema lub większą liczbą ostrzy. Wersje wieloostrzowe pracują szybciej, a jednoostrzowe rzadziej wpadają w drgania.

Jak wybrać pogłębiacz?

Kąt stożka — dopasuj do łba śruby; dla typowych śrub metrycznych z łbem stożkowym stosuje się 90°.
Średnica zewnętrzna — musi być większa od średnicy łba, który ma się schować.
Materiał — HSS do stali konstrukcyjnej i aluminium, HSS-Co do nierdzewki, węglik do produkcji seryjnej.
Chwyt — walcowy do uchwytu wiertarskiego, sześciokątny do wkrętarki.
Liczba ostrzy — trzy ostrza to dobry kompromis do prac warsztatowych.

Do sporadycznych prac wygodny jest zestaw kilku pogłębiaczy o różnych średnicach w jednym etui, który pokrywa typowe rozmiary śrub montażowych.

Najczęstsze błędy

Zbyt wysokie obroty – pogłębiacz wpada w drgania i zostawia falistą, „schodkowaną” powierzchnię.
Pogłębianie bez ogranicznika głębokości, przez co łby śrub chowają się za głęboko.
Używanie pogłębiacza 90° pod łby o innym kącie, np. calowe.
Brak chłodzenia przy pracy w stali nierdzewnej.

Konserwacja i bezpieczeństwo

Pogłębiacz pracuje najlepiej przy niskich obrotach i stałym, umiarkowanym docisku. Detal mocuj w imadle, a przy pracy wiertarką ręczną trzymaj ją oburącz. Ostrza chroń przed uderzeniami, przechowując narzędzia w kasecie lub osłonkach. Zużyte pogłębiacze można przeostrzyć, ale wymaga to szlifierki z odpowiednim przyrządem – ręczne ostrzenie zwykle psuje geometrię. Zawsze pracuj w okularach, bo wiór z pogłębiania jest drobny i ostry.