Bezpieczeństwo pracy z elektronarzędziami – zasady BHP, o których warto pamiętać

Elektronarzędzia są obecne zarówno w profesjonalnych warsztatach, jak i w przydomowych pracowniach. Wiertarko-wkrętarki, szlifierki, frezarki, wyrzynarki, klucze udarowe, opalarki, pilarki tarczowe i inne sprzęty znacząco zwiększają efektywność pracy, jednak równocześnie stwarzają pewne zagrożenia dla użytkowników. Wysoka prędkość obrotowa, moment obrotowy, energia udaru czy możliwość kontaktu z przewodami pod napięciem sprawiają, że nawet drobny błąd może prowadzić do poważnych konsekwencji. Dlatego warto znać i stosować podstawowe zasady BHP.

Przede wszystkim należy uzmysłowić sobie, że zasady BHP nie są zbiorem formalnych zaleceń, lecz systemem prewencyjnym opartym na analizie ryzyka. Wypadki najczęściej nie wynikają z wad konstrukcyjnych urządzeń, lecz z lekceważenia podstawowych zasad ich użytkowania, bądź też innych błędów ludzkich, których można uniknąć. Jakich więc zasad należy bezwzględnie przestrzegać? Sprawdź!

Zaznajomienie się z zasadami użytkowania sprzętu

Wszystkie elektronarzędzia posiadają dokumentację techniczną i instrukcje obsługi. Można tam znaleźć informacje dotyczące dopuszczalnych obciążeń, maksymalnego czasu pracy ciągłej, sposobu modyfikacji ustawień czy zasad konserwacji. Często jednak mając doświadczenie w pracy z podobnym sprzętem pomijamy lekturę załączonych dokumentów. Tymczasem niezapoznanie się z najważniejszymi kwestiami dotyczącymi urządzenia może skutkować jego nieprawidłowym użytkowaniem. A to prosta droga do problemów – w najlepszym razie do nadmiernego zużycia sprzętu lub jego awarii, a w najgorszym do wypadków przy pracy. Zatem to co należy zapamiętać, to fakt, że świadomość technicznych ograniczeń urządzenia jest pierwszym krokiem do eliminacji ryzyka.

Dobór odpowiedniego osprzętu

Częstym błędem, wynikającym z nieznajomości zasad użytkowania elektronarzędzi lub ignorowania tych zasad jest stosowanie narzędzi i osprzętu do nich niezgodnie z przeznaczeniem. Osprzęt musi być dostosowany do rodzaju materiału oraz parametrów pracy urządzenia. Tarcze tnące, wiertła czy frezy posiadają określone zakresy dopuszczalnych prędkości obrotowych. Przekroczenie tych wartości stanowi zagrożenie dla operatora.

Dla zachowania bezpieczeństwa trzeba również pamiętać o konieczności każdorazowego odłączenia zasilania przed regulacją i wymianą osprzętu. W przypadku urządzeń sieciowych oznacza to wyjęcie wtyczki z gniazda, a w przypadku sprzętu akumulatorowego – wyjęcie baterii. Pozostawienie narzędzia pod napięciem stwarza ryzyko przypadkowego uruchomienia podczas manipulowania przy sprzęcie na przykład w celu wymiany wierteł czy tarcz albo przy jego czyszczeniu.

Kontrola stanu technicznego przed uruchomieniem elektronarzędzi

Każdorazowe użycie sprzętu powinno być poprzedzone krótką inspekcją jego stanu, szczególnie jeśli z elektronarzędzi korzysta wielu użytkowników. Postawa to sprawdzenie stanu przewodu zasilającego wraz z wtyczką, osłon ochronnych, obudowy oraz akumulatora. Do tego dochodzi sprawdzenie mocowania osprzętu roboczego. Wiertło, tarcza czy brzeszczot muszą być zamontowane zgodnie z instrukcją. Jest to ważne, bo przy wysokich prędkościach obrotowych wszelkie nieprawidłowości mogą prowadzić do utraty kontroli nad użytkowanym narzędziem.

Stosowanie środków ochrony indywidualnej

Noszenie okularów ochronnych, rękawic czy masek przeciwpyłowych może wydawać się nadmierną ostrożnością i niepotrzebną niedogodnością. Jednak warto znieść wszelkie niewygodny jeśli w grę wchodzi ochrona wzroku, słuchu, dróg oddechowych czy skóry. Nawet pomimo zachowywania dużej uważności nie można wyeliminować ryzyka skaleczeń, oparzeń czy otarć, nie mówiąc już o opiłkach, które mogą uszkodzić wzrok, hałasach uszkadzających słuch czy pyłach, których wdychanie prowadzi do ostrych lub przewlekłych zmian zapalnych w drogach oddechowych.

Właściwa organizacja stanowiska pracy

Nieuporządkowane miejsce pracy to większe ryzyko wypadków. Dlatego stanowisko pracy powinno być dobrze oświetlone i wolne od zbędnych przedmiotów. Chcąc zachować porządek w miejscu pracy warto też zainwestować w organizery, skrzynki narzędziowe, meble warsztatowe i inne rozwiązania, które pozwolą stworzyć bezpieczne, wygodne i przyjazne stanowisko.

Trzeba też pamiętać, że w miarę możliwości obrabiany materiał powinien być stabilnie zamocowany na przykład przy użyciu imadła. Praca z elementem trzymanym wyłącznie ręką, bez jego unieruchomienia, to sposób na to, jak po pierwsze wykonać pracę z mniejszą dokładnością, a po drugie na zagrożenie swojemu bezpieczeństwu. Pomocne może być też umieszczenie na stole warsztatowym specjalnej gumowej maty, która pełni funkcję ochronną, stabilizacyjną i izolacyjną, poprawiając ergonomię i bezpieczeństwo pracy. Takie maty zapobiegają przesuwaniu się detali podczas wiercenia, lutowania, skręcania czy precyzyjnego montażu, a do tego tłumią uderzenia, drgania i hałas, zmniejszają ryzyko zwarcia elektrycznego i oczywiście zabezpieczają sam stół przed zarysowaniami, wgnieceniami, przecięciami czy też przed olejami, smarami i różnymi substancjami chemicznymi.

Ważna jest też stabilna postawa użytkownika, w czym może pomóc posadzka antypoślizgowa i ciągła kontrola nad pracą urządzenia. Warto wiedzieć, że w przypadku nagłego zablokowania osprzętu urządzenie może wykonać gwałtowny obrót w kierunku przeciwnym do ruchu roboczego. Dlatego sprzęt powinien być trzymany pewnie, a w razie potrzeby obiema rękami, zgodnie z konstrukcją producenta.

Bezpieczne zasilanie i ochrona przed porażeniem prądem

Elektronarzędzia zasilane z sieci powinny być podłączane do gniazd wyposażonych w przewód ochronny. Zaleca się stosowanie wyłączników różnicowoprądowych, które ograniczają skutki ewentualnego przebicia izolacji. Przewody przedłużające muszą być dostosowane do obciążenia prądowego urządzenia. Nigdy też nie wolno ciągnąć urządzenia za przewód ani używać go do podnoszenia sprzętu.

Szczególnej ostrożności wymaga praca w środowisku wilgotnym, gdyż woda zwiększa przewodnictwo elektryczne i może prowadzić do porażenia prądem. W razie konieczności pracy w takich warunkach najlepiej sięgnąć po urządzenia akumulatorowe o odpowiednim stopniu szczelności obudowy.

Regularna konserwacja i właściwe przechowywanie

Codzienne użytkowanie elektronarzędzi wiąże się z osadzaniem na nich pyłu, opiłków metalu i innych zanieczyszczeń, które mogą prowadzić do przegrzania i innych problemów ze sprzętem. Ważne jest zatem ich regularne czyszczenie, a także konserwowanie. Oznacza to między innymi kontrolowanie stanu szczotek węglowych i ich wymianę w razie konieczności czy też oczyszczanie i wymianę filtrów, jeśli urządzenie je posiada.

Warto też zadbać o odpowiednie przechowywanie elektronarzędzi. Powinny być one przechowywane w suchym miejscu, zabezpieczonym przed wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Odpowiednie warunki magazynowania wydłużają żywotność urządzeń oraz ograniczają ryzyko korozji elementów metalowych czy też ewentualnych zwarć.

Koncentracja i odpowiedzialność użytkownika

Choć producenci elektronarzędzi dokładają starań, aby były jak najbardziej bezpieczne, a także proponują sprzęt i wyposażenie warsztatu pozwalające zorganizować bezpieczne i wygodne miejsce pracy, to ich wysiłki nie zastąpią odpowiedzialnego zachowania użytkownika. Użytkownik elektronarzędzi powinien być świadomy swoich kompetencji, doświadczenia i ograniczeń. Wystarczy chwilowe rozproszenie, praca w stanie znacznego zmęczenia, a tym podejmowanie pracy pod wpływem środków odurzających, aby znacząco obniżyć refleks i zdolność oceny sytuacji, doprowadzając do zagrożenia zdrowia i życia. Odpowiedzialność i koncentracja są więc ostatnim, lecz jednocześnie najważniejszym ogniwem systemu bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo pracy jako standard

Nie da się całkowicie wyeliminować niebezpieczeństwa podczas użytkowania elektronarzędzi, ale można znacząco obniżyć ryzyko. Użytkowanie dobrej jakości sprzętu i stosowanie się do wyżej opisanych zasad to przepis na to, by pracować nie tylko szybko i dobrze, ale też bezpiecznie. Trzeba pamiętać, że większość wypadków wynika z pośpiechu, rutyny i lekceważenia podstawowych procedur, więc stosowanie zasad BHP nie powinno być traktowane jak uciążliwy obowiązek, lecz jako nieodłączna część wykonywanej pracy. Ponadto świadome podejście do eksploatacji narzędzi przekłada się nie tylko na ochronę zdrowia, lecz także na wyższą jakość wykonywanych prac i dłuższą żywotność sprzętu. Gra jest zatem warta świeczki!