Wiertła i Frezy do Metalu – Kompletny Przewodnik: Rodzaje, Dobór, Parametry 2026 | TOMNAR

Wiertła i Frezy do Metalu – Kompletny Przewodnik: Rodzaje, Dobór i Parametry Skrawania 2026

Artykuł przygotowany przez Dział Techniczny TOMNAR — autoryzowanego dystrybutora narzędzi skrawających do metalu w Polsce. Ponad 20 lat doświadczenia w doradztwie dla ślusarni, warsztatów samochodowych i zakładów produkcyjnych.

Wiertło do metalu to pozornie prosty produkt. W praktyce wybór złego gatunku kończy się złamanym wiertłem, wypalonym otworem lub — przy stali nierdzewnej — kompletnym brakiem postępu i zniszczonym narzędziem po kilku sekundach wiercenia.

Frezy do metalu to jeszcze bardziej złożony temat: geometria, liczba ostrzy, powłoka, kierunek skrawania, głębokość i szerokość frezowania — każdy parametr wpływa na trwałość narzędzia i jakość powierzchni.

Ten przewodnik wyjaśnia wszystko: od podstawowych oznaczeń HSS przez parametry skrawania po dobór narzędzi do konkretnych materiałów. Przygotowany na podstawie wieloletniego doświadczenia technicznego działu TOMNAR w doradztwie dla warsztatów metalowych i ślusarni.

Czego się dowiesz:

• Czym różnią się wiertła HSS, HSS-Co, TiN i węglik spiekany
• Jak dobrać wiertło do stali, stali nierdzewnej, aluminium i żeliwa
• Jak obliczać prędkości skrawania i posuw — z gotowymi tabelami wartości
• Jakie frezy palcowe wybrać i do czego
• Jak przechowywać i konserwować narzędzia skrawające
• Przegląd narzędzi dostępnych w kategorii wierteł i frezów TOMNAR

1. Rodzaje Wierteł do Metalu — HSS, HSS-Co, TiN, VHM

Wiertła do metalu dzieli się według materiału wykonania. To najważniejszy parametr — określa zakres zastosowań, trwałość i cenę narzędzia.

HSS — High Speed Steel (stal szybkotnąca)

Gatunek M2 — stal szybkotnąca z dodatkiem wolframu (6%), molibdenu (5%), chromu (4%) i wanadu (2%). Twardość HRC 62–64, temperatura pracy do 550°C.

Zastosowania: stal węglowa do HB 280, staliwo, żeliwo szare, mosiądz, miedź, tworzywa sztuczne. Standardowe wiertło HSS sprawdza się przy codziennych pracach warsztatowych na stalach niestopowych i niskostopowych.

Czego nie wiercić wiertłem HSS: stali nierdzewnej (304, 316) — przy wyższej temperaturze skrawania HSS traci twardość i tępi się w ciągu kilku sekund.

HSS-Co 5% (M35) — wiertła kobaltowe

Stal szybkotnąca M35 z 5% dodatkiem kobaltu. Twardość HRC 65–66, temperatura pracy do 700°C. Kobalt zwiększa twardość na gorąco — kluczowa właściwość przy materiałach generujących wysoką temperaturę w strefie skrawania.

Zastosowania: stal nierdzewna (304, 316, 321), stal kwasoodporna, stale stopowe twarde (HB 280–380), stale hartowane, stopy tytanu. To jedyne sensowne wiertło do stali nierdzewnej w warsztacie bez CNC.

Ekonomika: Wiertła HSS-Co kosztują 3–5× więcej niż HSS. Przy regularnym wierceniu nierdzewki zwracają się po kilku zastosowaniach — HSS zużywa się wielokrotnie szybciej i per otwór jest droższy.

HSS-Co 8% (M42) — wiertła kobaltowe premium

8% kobaltu, twardość HRC 67–68, temperatura pracy do 750°C. Do najbardziej wymagających materiałów: stale nierdzewne duplex, stopy tytanu, Inconel, stale o twardości HB 380+. W warsztacie ogólnym M35 wystarczy — M42 stosuje się w produkcji seryjnej przy długich seriach.

HSS-TiN — wiertła z powłoką azotku tytanu

Wiertło HSS (M2) z powłoką PVD TiN — rozpoznawalna złota barwa. Powłoka zwiększa twardość powierzchni do 2 300 HV i obniża tarcie — trwałość wiertła rośnie o 200–300% w porównaniu do HSS bez powłoki.

Zastosowania: stal węglowa, aluminium, mosiądz. Nie zastępuje HSS-Co przy stali nierdzewnej — powłoka TiN nie rekompensuje niższej twardości rdzenia HSS na gorąco.

VHM — wiertła pełnowęglikowe

Twardość HV 1 600–2 000, temperatura pracy 900–1 000°C. Trwałość 10–20× wyższa niż HSS przy właściwych parametrach. Wymaga sztywnej obrabiarki — węglik spiekany jest kruchy i wrażliwy na drgania. W ręcznej wiertarce ryzyko wykruszenia krawędzi skrawających.

Zastosowania: produkcja seryjna, stale hartowane HRC 40–60, materiały trudnoobróbcze, centra CNC. Do zastosowań warsztatowych przy użyciu wiertarki kolumnowej — wyłącznie przy pewnym zamocowaniu detalu i braku drgań.

2. Powłoki na Wiertłach i Frezach — TiN, TiCN, TiAlN, AlTiN

Powłoki PVD nakładane są metodą fizycznego osadzania z fazy gazowej. Grubość: 1–5 µm — cienka jak ludzki włos, ale radykalnie zmienia właściwości powierzchni narzędzia.

TiN — azotek tytanu (złota powłoka)

Twardość 2 300 HV, temperatura pracy 600°C, współczynnik tarcia 0,4. Najpopularniejsza powłoka — rozpoznawalna złota barwa. Trwałość narzędzia HSS rośnie o 200–300% przy obróbce stali węglowej. Stosowana wyłącznie do obróbki z chłodziwem.

TiCN — azotek tytanowo-węglowy (szara/niebieska powłoka)

Twardość 3 000 HV, temperatura pracy 400°C, współczynnik tarcia 0,2. Wyższa twardość niż TiN, niższa temperatura pracy — do obróbki z intensywnym chłodzeniem. Dobra do stali stopowych, stali nierdzewnej, aluminium.

TiAlN — azotek tytanowo-aluminiowy (czarna/fioletowa powłoka)

Twardość 3 300 HV, temperatura pracy 900°C. Najlepsza powłoka do obróbki na sucho i półsucho — przy wysokiej temperaturze tworzy się warstwa Al₂O₃ działająca jak izolator cieplny. Do stali hartowanej, stopów tytanu, obróbki bez chłodziwa.

AlTiN — wysoka zawartość aluminium

Twardość 3 500 HV, temperatura pracy 1 000°C. Do najbardziej wymagających zastosowań: stale żaroodporne, Inconel, obróbka wysokowydajna (HSM). Kolor czarny lub antracytowy.

3. Dobór Wiertła do Materiału — Tabela

Najczęstszy błąd warsztatowy: wiercenie stali nierdzewnej wiertłem HSS kupionym w markecie. Poniższa tabela eliminuje zgadywanie — dobierz materiał, wybierz gatunek wiertła.

Jak dobrać wiertło do metalu w 4 krokach

1. Zidentyfikuj materiał obrabiany — stal węglowa, nierdzewna, aluminium, żeliwo, mosiądz. Jeśli nie znasz gatunku stali, sprawdź twardość: miękka (HB <180), średnia (HB 180–280), twarda (HB >280).
2. Dobierz gatunek wiertła — korzystając z tabeli powyżej. Przy wątpliwościach: stal nierdzewna zawsze wymaga HSS-Co M35 lub M42.
3. Oblicz prędkość obrotową — wzór: n = (Vc × 1000) / (π × D). Wartości Vc z tabeli prędkości skrawania w sekcji 4.
4. Dobierz chłodzenie i posuw — stal węglowa: emulsja 5–8%, posuw 0,1–0,25 mm/obr. Stal nierdzewna: olej do gwintowania, posuw 0,05–0,15 mm/obr — stały posuw bez przerw.

4. Parametry Skrawania — Prędkości i Posuwy

Prędkość obrotową wiertarki oblicza się ze wzoru:

n = (Vc × 1000) / (π × D)

gdzie:
n = prędkość obrotowa [obr/min]
Vc = prędkość skrawania [m/min] — z tabeli poniżej
D = średnica wiertła [mm]
π = 3,14

Przykład: wiertło HSS-Co ⌀8 mm w stali nierdzewnej 304, Vc = 10 m/min:
n = (10 × 1000) / (3,14 × 8) = 398 obr/min

Tabela prędkości skrawania Vc [m/min] — wiertła HSS i HSS-Co

Gotowe prędkości obrotowe [obr/min] dla popularnych średnic

Ważna zasada przy wierceniu stali nierdzewnej: Nigdy nie zatrzymuj wiertła w otworze przy włączonym silniku. Stały, równomierny posuw bez przerw — zatrzymanie wiertła w materiale powoduje natychmiastowe zgrzanie i zniszczenie krawędzi skrawających.

Do precyzyjnego wiercenia z kontrolą prędkości obrotowej niezbędna jest wiertarka kolumnowa z regulacją prędkości — ręczna wiertarka elektryczna nie pozwala na ustawienie dokładnej liczby obrotów.

5. Frezy do Metalu — Rodzaje i Zastosowania

Frez to narzędzie wieloostrzowe do obróbki powierzchni, rowków, kieszonki i konturów. W przeciwieństwie do wiertła pracuje nie tylko wzdłuż osi — frezuje bocznie, co wymaga odpowiedniej geometrii i parametrów skrawania. Do frezowania metalu niezbędna jest odpowiednia obrabiarka lub frezarka stołowa.

Frezy palcowe walcowo-czołowe

Najpopularniejszy typ frezu w warsztacie metalowym. Cylindryczny kształt z ostrzami na powierzchni bocznej i czołowej — frezuje jednocześnie dno i ściany rowka lub kieszeni. Dostępne w wersjach HSS, HSS-Co i VHM.

Zastosowania: rowki wpustowe, kieszenie, planowanie powierzchni, obróbka konturów, fazowanie. Podstawowe narzędzie przy pracach na frezarce stołowej.

Frezy trzpieniowe kuliste (ball nose)

Zaokrąglona końcówka zamiast płaskiego czoła — do frezowania powierzchni 3D, promieni, zaokrągleń i form. Stosowane w obróbce matryc, form wtryskowych i elementów o złożonej geometrii. Głównie VHM na centrach CNC.

Frezy torusowe (bull nose)

Kompromis między frezem palcowym a kulistym — płaskie czoło z zaokrąglonym narożnikiem (promień R 0,5–3 mm). Zapobiega wykruszeniu narożnika przy obróbce twardych materiałów. Popularne przy obróbce stali nierdzewnej i hartowanej.

Frezy do rowków teowych (T-slot)

Do frezowania rowków w kształcie litery T — mocowania, prowadnice, stoły frezarskie. Specjalistyczne narzędzie, stosowane rzadziej niż frezy palcowe.

Frezy do aluminium

Specjalna geometria: 2–3 ostrza, duże rowki wiórowe, polerowane powierzchnie, kąt natarcia 12–20°. Duże rowki wiórowe są kluczowe — aluminium tworzy długie, lepkie wióry które przy 4-ostrzowym frezie zatkają rowki i spowodują nalepienie materiału na ostrze.

Powłoka: ZrN (azotek cyrkonu) lub bez powłoki — powłoki TiAlN nie stosuje się do aluminium (reakcja chemiczna z aluminium przy wysokich temperaturach).

Frezy do stali nierdzewnej

VHM z powłoką TiAlN, 3–4 ostrza, specjalna geometria z kątem natarcia 10–15°. Stal nierdzewna jest skłonna do zgrzewania z ostrzem (nalepowanie) — frezy ze specjalną geometrią i odpowiednią powłoką minimalizują to zjawisko. Obróbka wyłącznie z chłodziwem pod ciśnieniem.

Frezy modułowe (wymienne płytki)

Korpus stalowy z wymiennymi płytkami z węglika spiekanego — ekonomiczne rozwiązanie przy produkcji seryjnej. Koszt wymiany płytki to 10–20% kosztu nowego frezu VHM. Do zastosowań warsztatowych przy dużych średnicach (⌀20 mm+).

6. Dobór Frezów — Liczba Ostrzy, Geometria, Materiał

Liczba ostrzy — najważniejszy parametr doboru frezu

Liczba ostrzy frezu określa kompromis między odprowadzaniem wiórów a jakością powierzchni i sztywnością narzędzia.

2 ostrza

Duże rowki wiórowe — doskonałe odprowadzanie wiórów. Do aluminium, tworzyw sztucznych i materiałów miękkich. Wysoka prędkość skrawania, łatwa ewakuacja wiórów nawet przy głębokich kieszeniach. Nie stosować do stali — za mało ostrzy dla dobrej jakości powierzchni.

3 ostrza

Kompromis: dobre odprowadzanie wiórów i dobra jakość powierzchni. Popularne do stali węglowej, stali nierdzewnej i aluminium — jeden frez do wielu materiałów. Najczęściej wybierane w warsztacie ogólnym.

4 ostrza

Lepsza jakość powierzchni, wyższa sztywność narzędzia, mniejszy posuw na ostrze. Do stali węglowej i stopowej przy obróbce wykańczającej. Gorsze odprowadzanie wiórów — nie do aluminium i głębokich kieszeni.

5–8 ostrzy

Do obróbki wykańczającej stali hartowanej i stopów żaroodpornych. Bardzo małe głębokości skrawania (ap 0,1–0,5 mm), wysokie prędkości wrzeciona. Wyłącznie centra CNC z dużą sztywnością.

Parametry skrawania frezów palcowych — tabela

D = średnica frezu. Przykład: frez ⌀10 mm, ap = 1×D → głębokość skrawania 10 mm.

Kierunek frezowania — współbieżne vs przeciwbieżne

Frezowanie współbieżne (climb milling) — frez obraca się w tym samym kierunku co posuw detalu. Wiór zaczyna się gruby i kończy cienki. Lepsza jakość powierzchni, mniejsze siły skrawania, dłuższa trwałość narzędzia. Zalecane domyślnie przy obróbce CNC i sztywnych frezarkach.

Frezowanie przeciwbieżne (conventional milling) — frez obraca się przeciwnie do posuwu. Wiór zaczyna się cienki i kończy gruby. Większe siły skrawania, gorsze wykończenie powierzchni, ale lepsza kontrola przy luźnych mocowaniach i starszych maszynach z luzem na prowadnicach.

Praktyczna zasada: Przy nowych frezarkach i centrach CNC — zawsze współbieżne. Przy starszych maszynach z luzem na śrubie pociągowej — przeciwbieżne, bo współbieżne może powodować wciąganie frezu w materiał.

7. Przechowywanie i Konserwacja Narzędzi Skrawających

Właściwe przechowywanie wierteł i frezów to kwestia ekonomii — narzędzia skrawające to jeden z droższych elementów wyposażenia warsztatu. Nieprawidłowe przechowywanie niszczy krawędzie skrawające zanim narzędzie trafi do wrzeciona.

Wiertła HSS i HSS-Co

• Kasety lub stojaki z indywidualnymi gniazdami — ochrona krawędzi przed kontaktem z innymi narzędziami
• Wilgotność max 60%, temperatura pokojowa
• Lekkie naolejenie krawędzi olejem antykorozyjnym przy przechowywaniu dłuższym niż 3 miesiące
• Wiertła poniżej ⌀3 mm — oryginalne opakowania lub tubki — kruche, łamią się przy upadku
• Nigdy luzem w szufladzie lub skrzynce — narzędzia wzajemnie uszkadzają krawędzie skrawające

Frezy VHM (węglik spiekany)

• Wyłącznie oryginalne opakowania lub indywidualne tubki — węglik jest kruchy i odpryskuje przy uderzeniu
• Frezy VHM nigdy nie wrzucaj luzem do szuflady — jeden upadek na betonową podłogę może wykruszyć krawędź
• Przechowywanie pionowe w stojakach — zapobiega toczeniu się i uderzeniom
• Oznaczaj zużyte frezy (np. czerwoną kropką markera) — odróżnienie od nowych zapobiega przypadkowemu użyciu tępego narzędzia w ważnej operacji

Kiedy naostrzyć, a kiedy wymienić

• Naostrzyć: wiertło HSS lub HSS-Co powyżej ⌀6 mm, stępione krawędzie bez uszkodzeń mechanicznych, brak wypalenia termicznego (brak niebieskiego przebarwienia)
• Wyrzucić: wiertło wypalone termicznie (niebieskie lub czarne krawędzie — utrata twardości nieodwracalna), wykruszenia krawędzi, wiertła HSS poniżej ⌀5 mm (koszt ostrzenia przewyższa cenę nowego)
• Frezy VHM: regeneracja (ponowne ostrzenie przez wyspecjalizowany serwis) opłacalna powyżej ⌀8

mm przy frezach dobrej jakości. Koszt regeneracji to 30–50% ceny nowego frezu.

8. Zestawy Wierteł do Metalu — Kiedy Warto, Kiedy Nie

Zestawy wierteł kuszą ceną i wygodą — jeden zakup, pełen zakres średnic. W praktyce wartość zestawu zależy od gatunku wierteł i zakresu prac w warsztacie.

Kiedy zestaw wierteł HSS ma sens

• Warsztat ogólny z przewagą stali węglowej i materiałów miękkich
• Okazjonalne wiercenie — nie codzienna produkcja seryjna
• Potrzeba szerokiego zakresu średnic (np. ⌀1–13 mm lub ⌀1–10 mm)
• Budżet ograniczony — zestaw HSS to koszt 3–5 pojedynczych wierteł HSS-Co

Kiedy zestaw nie wystarczy

• Regularne wiercenie stali nierdzewnej — zestaw HSS jest bezużyteczny, potrzebujesz wierteł HSS-Co M35
• Produkcja seryjna — wiertła ze zestawów budżetowych mają krótką trwałość przy intensywnej eksploatacji
• Wiercenie stali hartowanej — wymagane VHM, żaden zestaw HSS nie pomoże

Na co zwrócić uwagę kupując zestaw

• Gatunek stali: oznaczenie HSS (M2) lub HSS-Co (M35) na opakowaniu — brak oznaczenia to znak niskiej jakości
• Norma DIN 338: standardowy kąt wierzchołkowy 118°, tolerancje wymiarowe — zestawy markowe spełniają normę
• Producent: Gühring, Dormer, Kennametal, Sandvik Coromant, Widia — uznani producenci narzędzi skrawających. Zestawy budżetowe z nieznanych źródeł mają niestabilną twardość i wymiary poza tolerancją
• Opakowanie: metalowa kaseta z indywidualnymi gniazdami chroni krawędzie — tworzywo z luzem nie

Pełny przegląd dostępnych zestawów znajdziesz w kategorii wierteł i frezów do metalu w TOMNAR.

9. Najczęstsze Błędy przy Wierceniu i Frezowaniu Metalu

Błąd 1: Wiercenie stali nierdzewnej wiertłem HSS

Najczęstszy i najkosztowniejszy błąd. Wiertło HSS przy stali nierdzewnej traci twardość w ciągu kilku sekund — nierdzewna generuje ciepło w strefie skrawania przekraczające granicę pracy HSS (550°C). Rezultat: stępione wiertło po pierwszym otworze, wgniecenia i utwardzenie powierzchni materiału utrudniające kolejne wiercenie. Rozwiązanie: wyłącznie HSS-Co M35 lub M42.

Błąd 2: Za wysoka prędkość obrotowa

Intuicja podpowiada: szybciej = sprawniej. W obróbce metalu jest odwrotnie — za wysoka prędkość generuje nadmierne ciepło, które niszczy krawędź skrawającą. Szczególnie groźne przy stali nierdzewnej i stalach stopowych. Rozwiązanie: korzystaj z tabel prędkości skrawania z sekcji 4 tego przewodnika.

Błąd 3: Zatrzymanie wiertła w otworze (stal nierdzewna)

Przy wierceniu stali nierdzewnej zatrzymanie posuwu przy obracającym się wiertłe powoduje natychmiastowe zgrzanie krawędzi z materiałem i utwardzenie strefy kontaktu. Wynik: zniszczone wiertło i utwardzona powierzchnia otworu niemożliwa do dalszego wiercenia tym samym narzędziem. Rozwiązanie: stały, równomierny posuw od wejścia do wyjścia wiertła.

Błąd 4: Brak chłodzenia lub złe chłodziwo

Wiercenie stali na sucho (poza żeliwem) skraca trwałość wiertła 3–5-krotnie. Użycie wody zamiast emulsji chłodzącej — szok termiczny przy przerywaniu chłodzenia niszczy krawędź. Rozwiązanie: emulsja chłodząca 5–8% przy stali węglowej, olej do gwintowania przy stali nierdzewnej.

Błąd 5: Frezowanie aluminium frezem 4-ostrzowym

Cztery ostrza to za mało miejsca na wióry aluminium — lepkie, długie wióry zatykają rowki i nalepiają się na ostrze. Rezultat: gwałtowny wzrost temperatury, nalepienie aluminium na frez i zniszczenie krawędzi. Rozwiązanie: frez 2–3-ostrzowy z dużymi rowkami wiórowymi, dedykowany do aluminium.

Błąd 6: Słabe mocowanie detalu

Detal trzymany ręką podczas wiercenia to nie tylko błąd techniczny — to zagrożenie bezpieczeństwa. Przy złamaniu wiertła lub zakleszczeniu detal może gwałtownie obrócić się i spowodować poważne obrażenia. Rozwiązanie: imadło maszynowe lub zaciski — zawsze, bez wyjątków. Do precyzyjnego mocowania przy wierceniu i frezowaniu służą imadła warsztatowe i maszynowe dostępne w TOMNAR.

10. Przegląd Narzędzi Skrawających w TOMNAR

TOMNAR oferuje pełen asortyment narzędzi skrawających do metalu — od wierteł HSS przez zestawy kobaltowe po frezy VHM. Poniżej przegląd głównych kategorii z linkami bezpośrednimi.

Wiertła do metalu

Wiertła HSS DIN 338, wiertła kobaltowe HSS-Co M35 i M42, wiertła z powłoką TiN i TiAlN, zestawy wierteł w kasetach metalowych. Pełny asortyment w zakresie średnic ⌀0,5–25 mm.

Zobacz wiertła do metalu w TOMNAR →

Frezy do metalu

Frezy palcowe HSS-Co i VHM, frezy kuliste, frezy torusowe, frezy do aluminium z powłoką ZrN, frezy do stali nierdzewnej z powłoką TiAlN. Średnice ⌀2–20 mm, 2–6 ostrzy.

Zobacz frezy do metalu w TOMNAR →

Wiertarki kolumnowe

Do precyzyjnego wiercenia z kontrolą prędkości obrotowej — niezbędne przy wierceniu stali nierdzewnej i materiałów twardych. Modele stołowe i wolnostojące z regulacją prędkości.

Zobacz wiertarki kolumnowe w TOMNAR →

Profesjonalny zestaw wierteł kobaltowych

Jeśli szukasz kompleksowego zestawu wierteł do warsztatu profesjonalnego — przeczytaj nasz szczegółowy artykuł o doborze zestawów kobaltowych.

Dlaczego warto wybrać profesjonalny zestaw wierteł kobaltowych →

FAQ — Najczęstsze Pytania o Wiertła i Frezy do Metalu

Jakie wiertła do metalu są najlepsze?

Nie istnieje jedno najlepsze wiertło — każdy materiał wymaga innego gatunku. Do stali węglowej: HSS (M2) lub HSS-TiN. Do stali nierdzewnej: obowiązkowo HSS-Co 5% (M35). Do aluminium: HSS lub HSS-TiN z kątem wierzchołkowym 130–140°. Do żeliwa: HSS na sucho. Do stali hartowanej i materiałów egzotycznych: VHM.

Czym różnią się wiertła HSS od kobaltowych?

Wiertła HSS (M2) mają twardość HRC 62–64 i pracują do 550°C. Wiertła kobaltowe HSS-Co M35 mają twardość HRC 65–66 i pracują do 700°C. Kobalt zwiększa twardość na gorąco — kluczową przy wierceniu stali nierdzewnej. Wiertła kobaltowe kosztują 3–5× więcej, ale przy stali nierdzewnej są jedynym sensownym wyborem.

Jaka prędkość obrotowa przy wierceniu stali nierdzewnej?

Prędkość skrawania dla stali nierdzewnej 304 wiertłem HSS-Co: Vc = 8–15 m/min. Dla wiertła ⌀10 mm: n = (10 × 1000) / (3,14 × 10) = 318 obr/min. Dla ⌀8 mm: 398 obr/min. Dla ⌀5 mm: 637 obr/min. Gotowe wartości w tabeli w sekcji 4 tego przewodnika.

Ile ostrzy powinien mieć frez palcowy do stali?

Do stali węglowej przy obróbce zgrubnej: 3 ostrza (dobre odprowadzanie wiórów). Do obróbki wykańczającej stali: 4 ostrza (lepsza jakość powierzchni). Do stali nierdzewnej: 3–4 ostrza VHM z powłoką TiAlN. Do aluminium: 2–3 ostrza z dużymi rowkami wiórowymi — nigdy 4 ostrza.

Jak przechowywać wiertła i frezy?

Wiertła HSS i HSS-Co: kasety z indywidualnymi gniazdami, wilgotność max 60%, lekkie naolejenie przy długim przechowywaniu. Frezy VHM: oryginalne opakowania lub indywidualne tubki — węglik spiekany jest kruchy i odpryskuje przy uderzeniu. Nigdy luzem w szufladzie — narzędzia wzajemnie uszkadzają krawędzie skrawające.

Kiedy naostrzyć wiertło, a kiedy wyrzucić?

Naostrzenie ma sens gdy: wiertło HSS lub HSS-Co powyżej ⌀6 mm, stępione krawędzie bez uszkodzeń mechanicznych, brak wypalenia termicznego. Wyrzuć gdy: wiertło wypalone termicznie (niebieskie lub czarne krawędzie — utrata twardości nieodwracalna), wykruszenia krawędzi, wiertła HSS poniżej ⌀5 mm — koszt ostrzenia przekracza cenę nowego.

Jakie frezy do aluminium?

Frezy VHM 2–3-ostrzowe z powłoką ZrN lub bez powłoki, duże rowki wiórowe, kąt natarcia 12–20°, polerowane powierzchnie. Kluczowe parametry: Vc 200–500 m/min, chłodzenie emulsją lub sprężonym powietrzem. Nigdy frezy 4-ostrzowe do aluminium — zatykanie rowków wiórowych i nalepienie materiału na ostrze.